[ كيفيت ظهور نور توحيد در عالم كثرات ، و امكان توسط فرشتگان ] إرسال باران از آسمان ، و وزش باد توسّط خداوند ، و توسّط فرشتگان ، و توسّط أسباب و علل طبعى ؛ و نظير شفاى أمراض توسّط خداوند ، و توسّط فرشتگان ، و توسّط أسباب و علل طبيعى و علوم پزشكى و غيرها كه بسيار است ؛ « 1 » مىتوان از آن ، حلّ مسائل را پيدا كرد ، اينست كه بگوئيم : طبق ادّلهء فلسفيّه در حكمت متعاليه ، و طبق شواهد ذوقيّه و عرفانيّه در مشاهدات سرّيّهء ملكوتيّه ، و طبق صراحت آيات قرآن كريم ، و تواتر آثار و أخبار معصومين ، خداوند عزّ و جلّ ، در ذات ، و در اسم و صفت ، و در فعل ، واحد است . يعنى در عالم وجود ، و در دائره وسيع جهان هستى ، هيچ ذاتى جز ذات أقدس وى نيست ؛ و هيچ اسم و صفتى غير از أسماء و صفات او نيست ؛ و غير از فعل او ، فعل دگرى وجود ندارد . بنابراين آنچه از ذواتى كه در به دو نظر بطور استقلال به نظر مىرسند ، همان ذات اوست ؛ و آنچه از أسماء و صفاتى كه به نظر مىآيد ، همچون عالم و علم ، و قادر و قدرت ، و حىّ و حيات ، همان اسماء و صفات اوست ؛ و آنچه از أفعال كه مشاهده مىشود ؛ بطور إطلاق و بدون استثناء ، همان فعل اوست . غاية الأمر نفس ذات ، و يا اسم و صفت ، و يا فعل او كه بخواهد در عالم كثرت ظهور پيدا كند ؛ بايد از شبكه‌ها و آئينه‌هائى كه بواسطهء نفس تجلّى و ظهور حضرت او پديد آمده ، و عنوان آينه بودن و مرآتيّت را به خود گرفته است ، عبور كرده ؛ و در هر عبورى از تعيّن آن ، كثرتى به خود گرفته ؛ تا بالأخره در اين عالم كثرات با اين وسعت و فسحت ، اين پديده‌هاى فراوان ، و اين كثرت‌هاى لا تعدّ و لا تحصى را به

--> ( 1 ) اينكه قرآن كريم ، نسبت راندن ابرها را به باد نسبت مىدهد ، از جهت آنست كه : باد علّت معدّه است ، و اينكه در حديث نسبت به ملائكه مىدهد ، از جهت آنست كه : فرشته علّت فاعلى است . و هيچ‌كدام تنافى با هم ندارند ، همچنان‌كه در باب شفاى أمراض ، در قرآن و حديث به عكس اين آمده است . در قرآن مىفرمايد : وَ إِذا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ ( آيهء 80 از سورهء 26 : شعراء ) و در حديث آمده است كه : خداوند براى هر دردى ، دوائى را خلق نموده است .